AMYLOIDOSIS

WAT IS AMYLOIDOSIS?
Amyloidose is een verzamelnaam voor diverse aandoeningen met verschillende oorzaken, waarbij er sprake is van een afzetting van (onoplosbare) amyloid-eiwitten in de ruimte tussen de cellen van bepaalde organen. Deze eiwit afzetting belemmert het normale functioneren van deze cellen en dus van het betreffende orgaan.

Amyloid is de officiele naam voor deze onoplosbare structuren die overigens eigenlijk niet alleen uit eiwit bestaan, maar ook uit zure suikerverbindingen (de zogenaamde glycosaminoglycanen).

Deze specifieke structuur maakt het amyloid onoplosbaar, erg moeilijk afbreekbaar en bij weefsel onderzoek aantoonbaar met een specifieke kleuring (Congo rood).

HOE ONTSTAAT AMYLOIDOSIS
Er zijn veel verschillende soorten amyloid, maar het amyloid waarover we spreken bij amyloidose bij de hond wordt in vrijwel alle gevallen gevormd uit een zogenaamd acute-fase-eiwit (het serum amyloid A, kortweg ook wel SAA genoemd). Dit acute-fase-eiwit wordt aangemaakt in het bloed onder zogenaamde ‘alarm omstandigheden’. Het is een niet specifiek reagerend bloedeiwit dat van belang is voor het overbruggen van de bij infecties voorkomende levensbedreigende eerste fase, voordat specifieke antilichamen gevormd zijn. Dit eiwit is eigenlijk een voorloper van het uiteindelijke amyloid dat afgezet wordt tussen de cellen van bepaalde organen.

De afzetting van amyloid in organen bij hond hebben dus in de meeste gevallen (99,9%) iets te maken met een immunologische reactie, een afweerreactie.

VORMEN VAN AMYLOIDOSIS BIJ DE HOND
Bij de hond zien we amyloidose vooral in het schors en het merg van de nieren en bij oudere honden in de hersenen. De afzetting van amyloid in de nieren bij de hond leidt tot een (sterk) verminderde filtratie functie van de nieren en soms ook tot lekkage van eiwitten. De verminderde filtratie functie leidt op zijn beurt weer tot een ophoping van gifstoffen in het bloed (uraemie). De lekkage van eiwitten resulteert in eiwitverlies via de urine, waardoor er een eiwit tekort in het bloed ontstaat, met alle gevolgen van dien (verlies van spiermassa, oedemen, vochtophoping de buikholte, etc.).

De aantasting van de lever bij lever-amyloidose kenmerkt zich door een steeds brosser worden van het leverweefsel, waardoor de lever uiteindelijk kan scheuren en er een snelle dood optreedt ten gevolge van een acute inwendige verbloeding. In de meeste gevallen zien we hieraan voorafgaand geen klinische symptomen, maar het is ook mogelijk dat er verschijnselen als ernstige vermagering en uitputting of geelzucht gezien worden. Darmproblemen ten gevolge van amyloidose zijn braken en diarree, soms met ernstige vermagering.

Natuurlijk kan het klinisch beeld ook grotendeels bepaald worden door het primaire ontstekingsproces, dat de trigger vormde voor de afzetting van het amyloid.

HOE STEL JE DE DIAGNOSE?
Amyloidose kan slechts met 100% zekerheid worden vastgesteld door middel van weefsel onderzoek. Dit weefsel kan worden verkregen door middel van biopten of bij sectie na overlijden. We moeten ons echter realiseren dat het nemen van biopten van nieren en/of lever bij het levende dier een bepaald risico met zich meebrengt, namelijk bloeding! Bepaling van waarden in het bloed is voor de diagnostiek van amyloidose zinloos. Het is slechts te gebruiken voor het aantonen van reactiviteit, maar niet voor het aantonen van amyloidose zelf.

De diagnose FSF staat niet gelijk aan de diagnose amyloidose hetgeen wil zeggen dat amyloidose wel kan ontstaan uit FSF maar dat FSF niet per definitie amyloidose veroorzaakt. Is de amyloidclearance immers in orde dan zal afzetting van amyloid in organen in principe niet plaatsvinden.

Tot op heden zijn er dan ook geen mogelijkheden om door middel van een bloedtest amyloidose vast te stellen. We kunnen dan ook slechts op grond van het klinisch beeld, onderzoek naar de nierfunctie in bloed en urine en raspredispositie een vermoeden hebben van het bestaan van amyloidose bij een bepaalde patient. Op de langere termijn is het denkbaar dat er voorspellende genetische tests beschikbaar kunnen komen. Maar op dit moment zijn deze dus nog niet voorhanden.

Des te belangrijker is het om bij verdachte dieren na onverhoopt overlijden organen of weefselbiopten te verzamelen voor onderzoek naar amyloidose. Alleen hierdoor kunnen verdachte dieren als al of niet bewezen positief worden aangemerkt en kunnen eventuele familiebanden worden uitgezocht. Echter, deze additieve waarde kan bij onvoldoende duidelijke klinische verschijnselen wel van belang zijn en de diagnose voldoende speciek maken om er als fokker de nodige consequenties aan te verbinden (uitsluiting ouderdieren, billikheid naar de eigenaar).