FAMILIAL SHAR-PEI FEVER, FSF
INLEIDING Amyloidose en Familial Shar-Pei Fever (hierna: FSF) worden vaak in eén adem genoemd. Dat is slechts ten dele juist. Amyloidose kent vele oorzaken die echter meestal op hogere leeftijd worden gezien. FSF is ook een oorzaak van Amyloidose, maar is de enige die Amyloidose op jonge leeftijd veroorzaakt. FSF is een autosomaal recessief erfelijk gebrek meest waarschijnlijk polygeen waardoor selectie op het voorkomen van de ziekte noodzakelijk is om de aandoening terug te dringen. WAT IS FSF? FSF is een symptomencomplex waarbij de volgende verschijnselen kunnen opvallen: - Koorts, extreem hoog tot 41° C en in zeer korte tijd; - Zelflimiterend, 12 tot 36 uur; - Pijnlijke zwellingen (gewrichten en lippen); - Moeilijk lopen; - Pijnlijke buik; - Braken en diaree Een normaal verlopende ontsteking verloopt in verschillende fasen. De eerste fase, de zgn. acute fase, begint met weefselbeschadiging en eindigt met de verschijnselen die passen bij een acute ontsteking. Na de weefselbeschadiging worden macrophagen geactiveerd om de boel op te ruimen. Macrophagen zijn cellen die als het ware beschadigd en lichaamsvreemd materiaal "opeten". Door deze actie komt een groot aantal zgn. ontstekingsmediatoren vrij. In dit verband van belang zijn stoffen die interleukines genoemd worden. Interleukines stimuleren levercellen tot de aanmaak van Serum Amyloid-A, dat vervolgens in het bloedplasma wordt omgezet in Amyloid-A hetgeen ook wel als acute fase-eiwit wordt aangeduid. Dit acute fase-eiwit is verantwoordelijk voor de acute fase respons bestaande uit de zwelling, de pijn en de koorts. WAAROM ONTSTAAT FSF? Uit het schema valt af te leiden dat FSF op drie niveau's kan ontstaan: 1. bij FSF wordt er teveel interleukine-6 geproduceerd, en/of 2. bij FSF is de SAA-clearance onvoldoende, en/of 3. bij FSF is de Amyloid A clearance onvoldoende. Alleen of in combinatie met elkaar resulteren de genoemde afwijkingen, na initiatie van een ontsteking, hoe pril en hoe nietig ook, in een patient die als het ware blijft "hangen" in de acute fase zodat koorts, pijn en zwelling blijven toenemen. Door de vaak onbenullige oorzaak van de ontsteking wordt dit syndroom bij Shar-Pei's onofficieel ook wel met de term "onbegrepen koorts" aangeduid. Echt onbegrepen is dit verschijnsel echter niet zolang maar een oorzakelijke ontsteking kan worden gevonden. Deze oorzaken kunnen naar mijn ervaring oa. de volgende zijn: 1. Bijtwond, minder dan een uur later koorts boven 40,5 en ernstige zwelling van de beetplek, patient maakt zieke en zwakke indruk en is pijnlijk in de beweging. 2. Ongebruikelijk hoge koorts na enting (als ongewenste entreactie). 3. Allergie (voedsel-, omgevings-). Na wegnemen allergie (hypo-allergene voeding, desensibilisatie) geen koortsaanvallen meer. 4. Parasitaire infecties. 5. "Onzichtbare" wonden (splinters, glas). 6. Allerlei min of meer langdurige of voortdurend aanwezige chronische aandoeningen. DIAGNOSE De diagnose FSF staat niet gelijk aan de diagnose amyloidose hetgeen wil zeggen dat amyloidose wel kan ontstaan uit FSF maar dat FSF niet per definitie amyloidose veroorzaakt. Is de amyloidclearance immers in orde dan zal afzetting van amyloid in organen in principe niet plaatsvinden. De diagnose FSF stel je in wezen op grond van het signalement (het feit dat je met een Shar-Pei van doen hebt) in combinatie met de eerder genoemde verschijnselen waarbij het meest cruciale verschijnsel is dat de koorts heel snel ontstaat en erg hoog wordt. Hoe meer verschijnselen getoont worden, des te plausibeler wordt de diagnose. Het laboratorium biedt slechts ten dele uitkomst, een DNA-test is (mede vanwege het polygene karakter van de aandoening) niet mogelijk en ook de bloedchemie en -telling zijn slechts van additieve waarde. Echter, deze additieve waarde kan bij onvoldoende duidelijke klinische verschijnselen wel van belang zijn en de diagnose voldoende speciek maken om er als fokker de nodige consequenties aan te verbinden (uitsluiting ouderdieren, billikheid naar de eigenaar). WAT METEN? Als extra bloedonderzoek kan aanbevolen worden de volgende bepalingen te doen. Op grond van de uitslagen alleen kan echter nooit de diagnose worden bevestigd noch ontkend. De klinische verschijnselen blijven in dit geval het meest bepalend. - ALKP (alkalische fosfatase), lever enzym dat bij FSF vaak verhoogd is; - ALT (alanine transaminase), weefsel enzym dat bij weefselschade vehoogd; - CHOL (cholesterol), is in veel gevallen van FSF verhoogd; - ALB (albumine) en TP (totaal eiwit) zijn meestal verlaagd bij acute fasereacties; - Leukocyten worden bij acute fasereacties veelal in verhoogde mate aangetroffen; - Hematocriet (percentage rode bloedcellen in het bloed) is vaak verlaagd bij FSF, in ernstige gevallen kan zelf duidelijke bloedarmoede optreden; - Eiwit in de urine is een meestal voorkomend verschijnsel bij FSF dat van alle bepalingen het meest simpel te bepalen is. Let op: de bepalingen moeten plaatsvinden tijdens of vlak na een koortsaanval! Als door amyloidose organen gaan degenereren zijn de lab-uitslagen specifiek voor het betreffende orgaan maar niet voor amyloidose. De enige manier om amyloidose met zekerheid vast te stellen is door het aangetaste orgaan te biopteren of na de dood van het dier sectie te doen. WAT TE DOEN BIJ EEN FSF AANVAL a. Niets? Doe je niets dan zakt uiteindelijk de koorts vanzelf, soms al na 12 uur. Wordt de koorts echter hoger dan 42 graden dan zal weefselschade optreden door denaturatie van eiwitten. Blijft deze situatie te lang gehandhaafd, dan sterft het dier. Ook dan zakt de koorts overigens vanzelf maar dit kan natuurlijk niet de bedoeling zijn. b. Koortsverlagende middelen (Metacam?, Rimadyl?) Deze middelen verlagen min of meer actief de koorts en zijn m.i. altijd geindiceerd bij FSF al is het alleen maar tijdens de "aanval" te voorkomen dat de temperatuur de pan uit rijst. c. Colchicine Colchicine wordt bij mensen die jicht hebben gebruikt om de afzetting van uraten in de gewrichten te voorkomen. Op niet geheel opgehelderde wijze voorkomt colchicine ook de afzetting van amyloid. Daarnaast is geconstateerd dat het voortdurend geven van colchicine de hevigheid en de frequentie van de koortsaanvallen verminderd. Vooralsnog lijkt het logisch om (mede in verband met bijwerkingen) aan te bevelen om colchicine alleen tijdens de koortsperiodes te gebruiken. d. Antibiotica (?) Antibiotica geven heeft alleen zin als er een duidelijke met antibiotica te bestrijden bacteriele ontsteking in het spel is (bv. een zichtbare wond). Bij onzichtbare ontstekingen geen antibiotica geven, bij andersoortige ontstekingen deze op passende wijze behandelen. e. Ondersteuning orgaanspecifieke aandoening bij ontwikkeling van amyloidose. Als amyloidose eenmaal resulteert moet een orgaanspecifieke behandeling gestart worden, zo zal bij aantasting van de nieren bv. nierdieet gegeven moeten worden. f. Homeopathie (!) Met homeopathie kan in enkele of misschien wel in alle gevallen de patient met FSF een acceptabele of zelfs normale toekomst tegemoet zien. Deze modaliteit moet nog verder ontwikkeld worden maar is wel veelbelovend. Dit betekent uiteraard niet dat wanneer een goede behandeling gevonden kan worden de ziekte in foktechnische zin niet meer bestreden hoeft te worden. Bron: Shar-Pei Club Nederland, www.sharpei.nl

FAMILIAL SHAR-PEI FEVER, FSF

INLEIDING
Amyloidose en Familial Shar-Pei Fever (hierna: FSF) worden vaak in eén adem genoemd. Dat is slechts ten dele juist. Amyloidose kent vele oorzaken die echter meestal op hogere leeftijd worden gezien. FSF is ook een oorzaak van Amyloidose, maar is de enige die Amyloidose op jonge leeftijd veroorzaakt.
FSF is een autosomaal recessief erfelijk gebrek meest waarschijnlijk polygeen waardoor selectie op het voorkomen van de ziekte noodzakelijk is om de aandoening terug te dringen.

WAT IS FSF?
FSF is een symptomencomplex waarbij de volgende verschijnselen kunnen opvallen:
- Koorts, extreem hoog tot 41° C en in zeer korte tijd;
- Zelflimiterend, 12 tot 36 uur;
- Pijnlijke zwellingen (gewrichten en lippen);
- Moeilijk lopen;
- Pijnlijke buik;
- Braken en diaree

Een normaal verlopende ontsteking verloopt in verschillende fasen. De eerste fase, de zgn. acute fase, begint met weefselbeschadiging en eindigt met de verschijnselen die passen bij een acute ontsteking. Na de weefselbeschadiging worden macrophagen geactiveerd om de boel op te ruimen. Macrophagen zijn cellen die als het ware beschadigd en lichaamsvreemd materiaal "opeten". Door deze actie komt een groot aantal zgn. ontstekingsmediatoren vrij. In dit verband van belang zijn stoffen die interleukines genoemd worden. Interleukines stimuleren levercellen tot de aanmaak van Serum Amyloid-A, dat vervolgens in het bloedplasma wordt omgezet in Amyloid-A hetgeen ook wel als acute fase-eiwit wordt aangeduid. Dit acute fase-eiwit is verantwoordelijk voor de acute fase respons bestaande uit de zwelling, de pijn en de koorts.

WAAROM ONTSTAAT FSF?
Uit het schema valt af te leiden dat FSF op drie niveau's kan ontstaan:
1. bij FSF wordt er teveel interleukine-6 geproduceerd, en/of
2. bij FSF is de SAA-clearance onvoldoende, en/of
3. bij FSF is de Amyloid A clearance onvoldoende.

Alleen of in combinatie met elkaar resulteren de genoemde afwijkingen, na initiatie van een ontsteking, hoe pril en hoe nietig ook, in een patient die als het ware blijft "hangen" in de acute fase zodat koorts, pijn en zwelling blijven toenemen.

Door de vaak onbenullige oorzaak van de ontsteking wordt dit syndroom bij Shar-Pei's onofficieel ook wel met de term "onbegrepen koorts" aangeduid. Echt onbegrepen is dit verschijnsel echter niet zolang maar een oorzakelijke ontsteking kan worden gevonden. Deze oorzaken kunnen naar mijn ervaring oa. de volgende zijn:
1. Bijtwond, minder dan een uur later koorts boven 40,5 en ernstige zwelling van de beetplek, patient maakt zieke en zwakke indruk en is pijnlijk in de beweging.
2. Ongebruikelijk hoge koorts na enting (als ongewenste entreactie).
3. Allergie (voedsel-, omgevings-). Na wegnemen allergie (hypo-allergene voeding, desensibilisatie) geen koortsaanvallen meer.
4. Parasitaire infecties.
5. "Onzichtbare" wonden (splinters, glas).
6. Allerlei min of meer langdurige of voortdurend aanwezige chronische aandoeningen.

DIAGNOSE
De diagnose FSF staat niet gelijk aan de diagnose amyloidose hetgeen wil zeggen dat amyloidose wel kan ontstaan uit FSF maar dat FSF niet per definitie amyloidose veroorzaakt. Is de amyloidclearance immers in orde dan zal afzetting van amyloid in organen in principe niet plaatsvinden.

De diagnose FSF stel je in wezen op grond van het signalement (het feit dat je met een Shar-Pei van doen hebt) in combinatie met de eerder genoemde verschijnselen waarbij het meest cruciale verschijnsel is dat de koorts heel snel ontstaat en erg hoog wordt. Hoe meer verschijnselen getoont worden, des te plausibeler wordt de diagnose.

Het laboratorium biedt slechts ten dele uitkomst, een DNA-test is (mede vanwege het polygene karakter van de aandoening) niet mogelijk en ook de bloedchemie en -telling zijn slechts van additieve waarde. Echter, deze additieve waarde kan bij onvoldoende duidelijke klinische verschijnselen wel van belang zijn en de diagnose voldoende speciek maken om er als fokker de nodige consequenties aan te verbinden (uitsluiting ouderdieren, billikheid naar de eigenaar).

WAT METEN?
Als extra bloedonderzoek kan aanbevolen worden de volgende bepalingen te doen. Op grond van de uitslagen alleen kan echter nooit de diagnose worden bevestigd noch ontkend. De klinische verschijnselen blijven in dit geval het meest bepalend.
- ALKP (alkalische fosfatase), lever enzym dat bij FSF vaak verhoogd is;
- ALT (alanine transaminase), weefsel enzym dat bij weefselschade vehoogd;
- CHOL (cholesterol), is in veel gevallen van FSF verhoogd;
- ALB (albumine) en TP (totaal eiwit) zijn meestal verlaagd bij acute fasereacties;
- Leukocyten worden bij acute fasereacties veelal in verhoogde mate aangetroffen;
- Hematocriet (percentage rode bloedcellen in het bloed) is vaak verlaagd bij FSF, in ernstige gevallen kan zelf duidelijke bloedarmoede optreden;
- Eiwit in de urine is een meestal voorkomend verschijnsel bij FSF dat van alle bepalingen het meest simpel te bepalen is.

Let op: de bepalingen moeten plaatsvinden tijdens of vlak na een koortsaanval!

Als door amyloidose organen gaan degenereren zijn de lab-uitslagen specifiek voor het betreffende orgaan maar niet voor amyloidose. De enige manier om amyloidose met zekerheid vast te stellen is door het aangetaste orgaan te biopteren of na de dood van het dier sectie te doen.

WAT TE DOEN BIJ EEN FSF AANVAL
a. Niets?
Doe je niets dan zakt uiteindelijk de koorts vanzelf, soms al na 12 uur. Wordt de koorts echter hoger dan 42 graden dan zal weefselschade optreden door denaturatie van eiwitten. Blijft deze situatie te lang gehandhaafd, dan sterft het dier. Ook dan zakt de koorts overigens vanzelf maar dit kan natuurlijk niet de bedoeling zijn.

b. Koortsverlagende middelen (Metacam?, Rimadyl?)
Deze middelen verlagen min of meer actief de koorts en zijn m.i. altijd geindiceerd bij FSF al is het alleen maar tijdens de "aanval" te voorkomen dat de temperatuur de pan uit rijst.

c. Colchicine
Colchicine wordt bij mensen die jicht hebben gebruikt om de afzetting van uraten in de gewrichten te voorkomen. Op niet geheel opgehelderde wijze voorkomt colchicine ook de afzetting van amyloid. Daarnaast is geconstateerd dat het voortdurend geven van colchicine de hevigheid en de frequentie van de koortsaanvallen verminderd. Vooralsnog lijkt het logisch om (mede in verband met bijwerkingen) aan te bevelen om colchicine alleen tijdens de koortsperiodes te gebruiken.

d. Antibiotica (?)
Antibiotica geven heeft alleen zin als er een duidelijke met antibiotica te bestrijden bacteriele ontsteking in het spel is (bv. een zichtbare wond). Bij onzichtbare ontstekingen geen antibiotica geven, bij andersoortige ontstekingen deze op passende wijze behandelen.

e. Ondersteuning orgaanspecifieke aandoening bij ontwikkeling van amyloidose.
Als amyloidose eenmaal resulteert moet een orgaanspecifieke behandeling gestart worden, zo zal bij aantasting van de nieren bv. nierdieet gegeven moeten worden.

f. Homeopathie (!)
Met homeopathie kan in enkele of misschien wel in alle gevallen de patient met FSF een acceptabele of zelfs normale toekomst tegemoet zien. Deze modaliteit moet nog verder ontwikkeld worden maar is wel veelbelovend. Dit betekent uiteraard niet dat wanneer een goede behandeling gevonden kan worden de ziekte in foktechnische zin niet meer bestreden hoeft te worden.

Bron: Shar-Pei Club Nederland, www.sharpei.nl